Jacek Majchrowski to postać, która na trwałe wpisała się w historię Krakowa – i to dosłownie. Przez 22 lata i pięć kadencji zarządzał tym miastem, stając się najdłużej urzędującym prezydentem w jego dziejach. Urodzony w Sosnowcu prawnik i profesor akademicki, który całe zawodowe życie związał z Krakowem, okazał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych samorządowców w Polsce. Zanim jednak trafił do fotela prezydenckiego, zdążył zbudować solidną karierę naukową i sędziowską.
Sosnowiec, Staszic i droga na Jagiellońską
Jacek Majchrowski urodził się 13 stycznia 1947 roku w Sosnowcu. Przyszedł na świat w inteligenckiej rodzinie Krystyny i Tadeusza Majchrowskich. Jako absolwent IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Sosnowcu, zdecydował się związać z Krakowem, gdzie rozwijał swoją karierę akademicką na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Miasto nad Wisłą wciągnęło go na dobre. Z rodzinnego Sosnowca wyjechał, by studiować na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Dyplom magistra uzyskał w 1970 roku i zdecydował się na kontynuowanie nauki, podejmując studia doktoranckie. W 1974 roku obronił pracę doktorską, cztery lata później habilitował się, a w 1988 roku uzyskał tytuł profesora. Od 1993 roku jest profesorem zwyczajnym.
Mimo że Sosnowiec pozostał miastem jego dzieciństwa i młodości, Majchrowski nie zerwał z nim więzi. Jest Honorowym Obywatelem Miasta Sosnowca.
Kariera akademicka – od doktoranta do dziekana
W latach 1980–1986 pełnił funkcję dyrektora Instytutu Religioznawstwa UJ. W latach 1987–1993 pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa i Administracji. To był szczyt jego kariery akademickiej w sensie administracyjnym – sześć lat kierowania jednym z najważniejszych wydziałów najstarszej polskiej uczelni.
Profesor zwyczajny nauk prawnych, historyk doktryn politycznych i prawnych, znawca II Rzeczypospolitej, dokumentujący jej historię, a szczególnie działalność ugrupowań prawicowych. Majchrowski jest także członkiem Polskiego Towarzystwa Historycznego, Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych i różnych zagranicznych towarzystw naukowych.
Dorobek naukowy i publikacje
Jest autorem licznych opracowań naukowych, w tym 15 monografii. Oprócz kariery politycznej, Majchrowski jest autorem licznych opracowań naukowych oraz 14 książek historycznych, w tym tytułów dotyczących II Rzeczypospolitej, jak „Silni-zwarci-gotowi. Myśl polityczna Obozu Zjednoczenia Narodowego” (1985), „Ugrupowania monarchistyczne w latach Drugiej Rzeczypospolitej” (1988) oraz „Ulubieniec Cezara. Bolesław Wieniawa-Długoszowski: zarys biografii” (1990). W 1994 roku pod jego redakcją wydano również książkę „Kto był kim w II Rzeczypospolitej”.
Profesor Jacek Majchrowski jest autorem wielu opracowań naukowych oraz licznych książek historycznych, przede wszystkim dotyczących II Rzeczypospolitej, m.in. wydanej przez Księgarnię Akademicką pozycji: „Pierwsza Kompania Kadrowa – portret oddziału”.
Trybunał Stanu – sędzia i zastępca przewodniczącego
Był zastępcą przewodniczącego Trybunału Stanu w latach 2001–2005, a do listopada 2011 roku – sędzią Trybunału Stanu. To jedna z mniej nagłaśnianych, ale istotnych kart jego biografii – Trybunał Stanu to organ powołany do orzekania w sprawach o naruszenie Konstytucji lub ustaw przez najwyższych urzędników państwowych. Zasiadanie w nim przez dekadę, w tym przez cztery lata jako zastępca przewodniczącego, świadczy o poważaniu, jakim cieszył się w środowiskach prawniczych.
Polityczne zaangażowanie przed prezydenturą
Do grudnia 1981 roku Majchrowski był w PZPR, w 1999 roku wstąpił do SLD, a w 2002 roku zawiesił członkostwo w partii. W latach 1996–1997 pełnił funkcję wojewody krakowskiego. Był to ważny etap – zarządzanie województwem pozwoliło mu poznać mechanizmy administracji publicznej i zbudować sieć kontaktów, która później okazała się bezcenna w kampaniach wyborczych.
W 2002 roku Jacek Majchrowski pokonał w wyborach prezydenckich tak znane nazwiska jak Zbigniew Ziobro i Jan Maria Rokita – a w drugiej turze pokonał urzędującego prezydenta Józefa Lassotę.
Pięć kadencji – jak wyglądała prezydentura krok po kroku
Pierwsza i druga kadencja: Kraków na nowo odkryty przez turystów
W wyniku wyborów samorządowych z 2002 roku Jacek Majchrowski odniósł spektakularne zwycięstwo, pokonując znane osobistości polityczne, takie jak Zbigniew Ziobro oraz Jan Rokita, a w drugiej turze również Józefa Lassotę, który pełnił funkcję prezydenta Krakowa w latach 1992–1998.
Jednym z kluczowych osiągnięć pierwszej kadencji było wprowadzenie tanich linii lotniczych, co przyczyniło się do znacznego wzrostu liczby turystów w Krakowie. Wzrost ten osiągnął poziom około 8 milionów osób rocznie, co z kolei doprowadziło do rozwoju bazy turystycznej i zwiększenia znaczenia lotniska Kraków-Balice.
W 2006 roku Jacek Majchrowski popierany przez lewicę i PO wygrał z Ryszardem Terleckim z PiS. Druga kadencja przyniosła kontynuację inwestycji i pierwsze duże projekty infrastrukturalne. Rozpoczęto kilka inwestycji w infrastrukturę sportową miasta, w tym renowację stadionu Wisły i Cracovii.
Trzecia kadencja i wielkie obiekty miejskie
Trzecia kadencja przyniosła Krakowowi inwestycje, które zmieniły oblicze miasta na lata. Wybudowano największą halę widowiskowo-sportową w Polsce – Kraków Arenę. Stworzono ICE Kraków Congress Centre oraz MOCAK – Muzeum Sztuki Współczesnej. To projekty, które do dziś definiują kulturalny i kongresowy charakter miasta.
Czwarta i piąta kadencja: walka ze smogiem i wielkie wyzwania
Czwarta (2014–2018) i piąta kadencja (2018–2024) miały charakter stabilizacyjny i domykający epokę. To czas mierzenia się z nowymi wyzwaniami: walką o jakość życia, napięciami wokół transportu i urbanistyki, a także pandemią.
Jednym z najbardziej przełomowych elementów jego prezydentury była polityka walki ze smogiem. Kraków – przez lata uznawany za jedno z najbardziej zanieczyszczonych miast w Europie – jako pierwszy duży ośrodek w Polsce postawił na rozwiązania systemowe. Kulminacją było wprowadzenie całkowitego zakazu palenia węglem i drewnem, który wszedł w życie we wrześniu 2019 roku. Równolegle miasto zrealizowało szeroki program wymiany pieców i termomodernizacji.
W 2018 roku Majchrowski uzyskał rekordowe poparcie, pokonując w drugiej turze Małgorzatę Wassermann. Był to wynik potwierdzający, że krakowscy wyborcy doceniali jego styl zarządzania miastem – spokojny, pozbawiony politycznych ekscesów.
Największe inwestycje infrastrukturalne
Dwadzieścia dwa lata to wystarczająco dużo czasu, by zostawić w mieście trwały ślad. W trakcie jego kadencji rozbudowano składowisko odpadów „Barycz”, sfinalizowano budowę oczyszczalni ścieków „Płaszów II” oraz wybudowano nowoczesną Ekospalarnię. Przeobrażeniu uległo ścisłe centrum miasta, zakończono budowę Krakowskiego Centrum Komunikacyjnego.
Podczas rządów Jacka Majchrowskiego doszło do znacznego rozwoju sieci komunikacyjnej miasta: wykonano przebudowy rond Grzegórzeckiego, Mogilskiego i Ofiar Katynia. Pociągnięto linie tramwajowe na Ruczaj oraz do Górki Narodowej, powstała estakada tramwajowa Lipska-Wielicka.
Jednym z największych wyzwań inżynieryjnych w dziejach Krakowa była Trasa Łagiewnicka, której budowa umożliwiła neutralizację toksycznego zwałowiska odpadów po Krakowskich Zakładach Sodowych Solvay.
Okres prezydentury Jacka Majchrowskiego przyniósł miastu wieloletnią stabilizację polityczną i gospodarczą, co umożliwiło Krakowowi stanie się miastem-gospodarzem Światowych Dni Młodzieży w 2016 roku oraz Igrzysk Europejskich w 2023 roku. Znaczny wzrost liczby turystów i wieloletni okres prosperity uczynił Kraków jednym z najlepiej rozwiniętych miast Polski i znaczącym europejskim ośrodkiem kultury, nauki, edukacji i przemysłu w zakresie nowoczesnych technologii.
Wyróżnienia i tytuły honorowe
Jacek Majchrowski jest doktorem honoris causa Uniwersytetu w Bordeaux, Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie oraz Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. 19 stycznia 2024 roku otrzymał Wielką Złotą Odznakę Honorową za zasługi dla Kraju Związkowego Wiednia.
Pełnił funkcję Zastępcy Przewodniczącego Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa. W 2010 roku dołączył do Narodowej Rady Rozwoju – ciała doradczego prezydenta RP.
Prezydent Krakowa w latach 2002–2024, sprawował swoją funkcję przez pięć kadencji. Najdłużej urzędujący prezydent miasta powyżej 250 tysięcy mieszkańców w Polsce i najdłużej zarządzający Krakowem w historii miasta.
Rodzina
Jacek Majchrowski jest żonaty, ma dwóch synów, wnuka i wnuczkę. Życie prywatne konsekwentnie trzymał z dala od mediów – przez ponad dwie dekady prezydentury rzadko pojawiały się informacje o jego rodzinie w przestrzeni publicznej.
Koniec prezydentury i co dalej
W 2023 roku ogłosił, że nie będzie ubiegał się o kolejną kadencję, podkreślając, że nie chce pełnić urzędu w wieku 82 lat. W wyborach samorządowych w 2024 roku poparł Aleksandra Miszalskiego, który został jego następcą. Swoją długą kadencję na stanowisku prezydenta Krakowa zakończył 7 maja 2024 roku.
Na pytanie o plany po zakończeniu urzędowania odpowiedział bez owijania w bawełnę – jego plan po zakończeniu kadencji był prosty: nic nie robić. Jak już odpocznie i będzie widział, co go interesuje, to wtedy będzie się zastanawiał. Jak sam stwierdził: niech go Pan Bóg broni przed zaangażowaniem w politykę.
Po 22 latach sprawowania urzędu Jacek Majchrowski zapisał się w historii jako najdłużej urzędujący prezydent Krakowa. Jego prezydentura bez wątpienia ukształtowała współczesny obraz miasta i wyznaczyła ramy, w których Kraków funkcjonuje do dziś.