Dwie monety z tego samego kruszcu, o tej samej masie i próbie, potrafią różnić się ceną kilkukrotnie. Jedna jest warta tyle, ile waży. Druga tyle, ile ktoś jest gotów za nią zapłacić — a to zupełnie inna wielkość.
Ten podział przebiega przez cały rynek monet i decyduje o tym, jak się je wycenia, jak przechowuje i komu odsprzedaje.
Bulion: cena wynika z zawartości
Monety bulionowe bije się w nakładach liczonych w milionach sztuk, rok po roku, według niezmiennego wzoru. Krugerrand od 1967 roku, Liść Klonowy od 1979, Wiedeński Filharmonik od 1989. Ich wartość opiera się na zawartości kruszcu, a nie na rzadkości — bo rzadkie nie są i nigdy nie miały być.
Wycena jest prosta: bieżące notowanie metalu razy zawartość, plus premia. Premia pokrywa wybicie, opakowanie i dystrybucję, i przy popularnych złotych monetach bulionowych mieści się zwykle w kilku procentach.
Konsekwencja jest taka, że cena zmienia się codziennie razem z rynkiem. Kto chce sprawdzić punkt wyjścia takiego rachunku, może zobaczyć aktualną cenę złota i porównać ją z kwotą, jakiej żąda sprzedawca.
Numizmat: cena wynika z rzadkości i stanu
Przy monecie kolekcjonerskiej zawartość kruszcu bywa marginalna. Dwudziestogroszówka z 1923 roku jest z niklu i nie ma wartości surowcowej — ma za to wartość wynikającą z nakładu, roczników, odmian stempla i stanu zachowania.
Stopnie zachowania opisuje skala Sheldona (1–70) albo skróty europejskie od stan I do stan V. Różnica między egzemplarzem w stanie menniczym a obiegowym potrafi oznaczać dziesięciokrotność ceny przy identycznym metalu. Dlatego numizmaty czyści się wyłącznie wtedy, gdy wie się dokładnie, co się robi — przetarcie patyny bywa najkosztowniejszym ruchem w całej transakcji.
Gdzie te dwa światy się stykają
Granica bywa nieostra. Monety bulionowe w wersjach proof, z niskim nakładem i w oryginalnym etui, wyceniane są powyżej wartości kruszcu. Z drugiej strony stare monety obiegowe ze srebra — polskie dziesięciozłotówki z okresu międzywojennego, przedwojenne marki, carskie ruble — bywają kupowane wyłącznie dla zawartości metalu, jeśli stan zachowania jest słaby.
Tu przydaje się znajomość prób. Polskie monety srebrne z lat 1932–1939 miały próbę 750, carskie ruble 900, a współczesne srebro inwestycyjne ma 999. Przy skupie liczy się iloczyn masy i próby, nie sam nominał.
Srebro liczy się inaczej niż złoto
Przy złocie premia nad ceną kruszcu jest niska, bo metal jest gęsty i drogi — koszt obsługi rozkłada się na dużą wartość. Przy srebrze proporcja się odwraca: ta sama kwota to wielokrotnie większa objętość, więcej pracy przy pakowaniu i transporcie.
Dochodzi kwestia podatkowa, która przesądza o rachunku bardziej niż jakiekolwiek wahanie notowań. Złoto inwestycyjne o próbie co najmniej 995 jest w Unii Europejskiej zwolnione z VAT. Srebro inwestycyjne zwolnienia nie ma i podlega stawce 23 procent — dlatego premia przy srebrze wygląda na dużo wyższą, choć w dużej mierze jest po prostu podatkiem.
Zestawienia dostępnych na rynku monet i sztabek srebrnych wraz z próbami i bieżącymi cenami prowadzą dealerzy kruszcowi, między innymi IDF Metale.
Uncja, która nie jest uncją
Warto pamiętać o jednostce. Uncja trojańska to 31,1035 grama, a nie 28,35 grama uncji handlowej. Cały obrót metalami szlachetnymi liczy się w tej pierwszej.
Stąd zaskoczenie przy pierwszym zakupie: moneta opisana jako uncjowa potrafi ważyć 33,93 grama. Tak jest z Krugerrandem, który zawiera dokładnie uncję czystego złota, ale ma próbę 916,7 — resztę masy stanowi miedź dodana dla twardości. Filharmonik i Liść Klonowy o próbie 999,9 ważą dokładnie tyle, ile zawierają.
Co decyduje o zbywalności
Przy bulionie liczy się rozpoznawalność. Krugerranda czy Britannię przyjmie każdy dealer na świecie bez badania próby. Przy monecie z małej mennicy bywa inaczej, nawet jeśli metal jest identyczny.
Przy numizmatach decyduje dokumentacja: pochodzenie, wcześniejsze aukcje, ewentualny grading w renomowanej firmie. Moneta w zaplombowanym slabie z oceną wyceniana jest inaczej niż ta sama moneta luzem.
Wspólny mianownik obu światów jest jeden: cena skupu to osobne kwotowanie, zawsze nieco niższe od ceny sprzedaży. Porównywanie jej z notowaniem z wykresu albo z katalogową wyceną numizmatu prowadzi do wniosków rozmijających się z tym, co widnieje na rozliczeniu.
Dwa różne rynki
Bulion kupuje się i sprzedaje jak towar — szybko, przy niewielkim spreadzie, w oparciu o publikowane notowanie. Numizmat wymaga znalezienia kupca, który akurat szuka tego rocznika i tej odmiany, i bywa, że to trwa. Za to sufit ceny wyznacza wyłącznie rzadkość.
Zestawienia bieżących cen monet bulionowych, wraz z próbami, masami i zawartością czystego kruszcu, publikują dealerzy metali szlachetnych. Katalogi numizmatyczne i wyniki aukcji to osobne źródło, którego jedno nie zastąpi drugiego.
Artykuł ma charakter informacyjny. Nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej ani porady finansowej.