Złoto można traktować jako lokatę kapitału albo towar handlowy. Przepisy podatkowe rozróżniają te sytuacje i stosują odmienne zasady opodatkowania. Inwestorzy kupujący fizyczne złoto w postaci sztabek czy monet podlegają zwolnieniu z VAT, ale muszą pamiętać o podatku dochodowym przy sprzedaży z zyskiem. Osoby handlujące złotem prowadzące działalność gospodarczą rozliczają się według zupełnie innych reguł. Przepisy te zmieniały się na przestrzeni lat, a ostatnie istotne korekty weszły w życie po implementacji unijnych dyrektyw.
Zwolnienie z VAT dla złota inwestycyjnego
Od 2011 roku Polska stosuje pełne zwolnienie z podatku VAT dla transakcji dotyczących złota inwestycyjnego. Regulacja ta wynika z implementacji dyrektywy unijnej 98/80/WE i obejmuje zarówno zakup, jak i sprzedaż kwalifikującego się kruszcu.
Za złoto inwestycyjne uznaje się złoto w postaci sztabek lub płytek o wadze akceptowanej przez rynki złota oraz o próbie minimum 995 tysięcznych. Zwolnienie obejmuje również monety złote spełniające konkretne kryteria: próba minimum 900 tysięcznych, wybite po 1800 roku, posiadające lub posiadające w przeszłości status prawnego środka płatniczego w kraju pochodzenia, oraz sprzedawane po cenie nieprzekraczającej 180% wartości rynkowej zawartego w nich złota.
Ministerstwo Finansów publikuje corocznie listę monet złotych kwalifikujących się do zwolnienia z VAT. Lista ta zawiera kilkaset pozycji – od amerykańskich Eagle, przez kanadyjskie Maple Leaf, po polskie monety bulionowe NBP.
Zwolnienie nie dotyczy złota o charakterze numizmatycznym, biżuterii ani przedmiotów kolekcjonerskich. Złota biżuteria, nawet o wysokiej próbie, podlega standardowej stawce VAT wynoszącej obecnie 23%.
PIT od sprzedaży złota przez osoby prywatne
Osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą, która kupuje złoto inwestycyjne, a następnie sprzedaje je z zyskiem, uzyskuje przychód z odpłatnego zbycia innych rzeczy w rozumieniu ustawy o PIT. Tutaj pojawia się istotna ulga czasowa.
Jeśli od nabycia złota do jego sprzedaży minie więcej niż sześć miesięcy, transakcja jest w pełni zwolniona z podatku dochodowego. To rozwiązanie czyni złoto atrakcyjnym instrumentem średnio- i długoterminowym. Krótsze okresy trzymania oznaczają konieczność rozliczenia się z fiskusem.
Stawka i podstawa opodatkowania
Przy sprzedaży przed upływem sześciu miesięcy stosuje się stawkę 19% podatku PIT. Podstawę opodatkowania stanowi dochód, czyli różnica między przychodem ze sprzedaży a udokumentowanym kosztem nabycia. Do kosztów można zaliczyć cenę zakupu złota oraz ewentualne prowizje i opłaty związane z transakcją.
Rozliczenie następuje w zeznaniu rocznym PIT-36. Podatnik samodzielnie oblicza należny podatek i wpłaca go w terminie składania zeznania za dany rok podatkowy. Nie ma obowiązku wpłacania zaliczek w trakcie roku.
Warto pamiętać, że straty ze sprzedaży złota nie pomniejszają innych dochodów wykazywanych w zeznaniu podatkowym. Można je jedynie odliczyć od ewentualnych zysków z odpłatnego zbycia innych rzeczy w tym samym roku podatkowym.
Złoto w działalności gospodarczej
Przedsiębiorcy handlujący złotem działają w odmiennym reżimie podatkowym. Przychody ze sprzedaży kruszcu stanowią przychód z działalności gospodarczej i podlegają opodatkowaniu według wybranej formy rozliczeń.
Przy skali podatkowej stawki wynoszą 12% do 120 000 zł dochodu rocznie oraz 32% od nadwyżki. Przedsiębiorcy na podatku liniowym płacą jednolitą stawkę 19% niezależnie od wysokości dochodu. Firmy rozliczające się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych stosują stawkę 3% dla działalności handlowej.
Kwestia VAT pozostaje bez zmian – sprzedaż i zakup złota inwestycyjnego są zwolnione z tego podatku również dla przedsiębiorców. Oznacza to brak możliwości odliczenia VAT od zakupu, ale i brak obowiązku naliczania go przy sprzedaży.
Obrót złotem nieposiadającym statusu inwestycyjnego
Złoto, które nie spełnia kryteriów złota inwestycyjnego, traktowane jest jak standardowy towar. Dotyczy to przede wszystkim:
- Biżuterii złotej niezależnie od próby
- Sztabek i monet o próbie niższej niż wymagana
- Przedmiotów kolekcjonerskich i numizmatów
- Złota przemysłowego i technicznego
Sprzedaż takich przedmiotów podlega standardowej stawce VAT 23%. W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej obowiązują te same zasady PIT co przy złocie inwestycyjnym – zwolnienie po sześciu miesiącach, opodatkowanie 19% przed tym terminem.
Biżuteria używana sprzedawana okazjonalnie przez osoby prywatne może korzystać ze zwolnienia przedmiotowego, jeśli jej wartość nie przekracza określonych limitów i nie ma charakteru regularnego handlu.
Dokumentacja i obowiązki ewidencyjne
Zachowanie właściwej dokumentacji ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozliczenia podatkowego. Przy zakupie złota inwestycyjnego należy żądać faktury lub innego dowodu zakupu zawierającego:
- Datę transakcji
- Dokładny opis nabytego kruszcu (waga, próba, rodzaj)
- Cenę zakupu
- Dane sprzedawcy
Dokumenty te będą niezbędne do wykazania kosztów uzyskania przychodu w przypadku sprzedaży przed upływem sześciu miesięcy. Urząd skarbowy może zakwestionować koszty, jeśli podatnik nie przedstawi wiarygodnych dowodów nabycia.
Profesjonalni dealerzy złota inwestycyjnego wystawiają faktury ze stawką „zw” (zwolnione z VAT) i adnotacją o podstawie prawnej zwolnienia. Taka faktura stanowi pełnowartościowy dowód zakupu.
Przedsiębiorcy prowadzący handel złotem muszą dodatkowo prowadzić ewidencję zgodną z wybraną formą opodatkowania – pełną księgowość, podatkową księgę przychodów i rozchodów lub ewidencję ryczałtową.
Złoto w formie papierów wartościowych
Inwestycje w złoto nie ograniczają się do fizycznego kruszcu. Popularne są również instrumenty finansowe oparte na złocie: fundusze ETF, certyfikaty, kontrakty terminowe czy opcje.
Dochody z takich inwestycji podlegają 19% podatkowi od dochodów kapitałowych (tzw. podatek Belki). Nie ma tu sześciomiesięcznego okresu karencji – każdy zysk jest opodatkowany niezależnie od czasu trzymania instrumentu. Podatek pobierany jest przez instytucję finansową pośredniczącą w transakcji.
Rachunki IKE (Indywidualne Konto Emerytalne) oferują możliwość inwestowania w instrumenty złotowe z odroczeniem opodatkowania do momentu wypłaty środków, a przy zachowaniu określonych warunków – całkowite zwolnienie z podatku.
Międzynarodowe transakcje i import złota
Przywóz złota inwestycyjnego z innych krajów UE korzysta ze zwolnienia z VAT na takich samych zasadach jak transakcje krajowe. Nie ma formalności celnych przy transgranicznym przemieszczaniu się w obrębie Unii.
Import złota spoza UE wymaga zgłoszenia celnego. Złoto inwestycyjne jest zwolnione z cła, ale należy je odpowiednio zadeklarować. Wartość przywożonego kruszcu nie ma znaczenia dla zwolnienia z VAT – obowiązuje ono niezależnie od kwoty transakcji.
Osoby przewożące przez granicę gotówkę lub instrumenty na okaziciela o wartości 10 000 euro lub więcej mają obowiązek złożenia deklaracji celnej. Dotyczy to również złota inwestycyjnego – jego wartość wlicza się do tego limitu.
Przepisy podatkowe dotyczące złota inwestycyjnego tworzą względnie przejrzysty system, szczególnie dla inwestorów długoterminowych. Zwolnienie z VAT i brak PIT po sześciu miesiącach czynią fizyczny kruszec konkurencyjnym wobec innych form lokowania kapitału. Przedsiębiorcy działający na rynku złota muszą natomiast uwzględnić standardowe reguły opodatkowania działalności gospodarczej, zachowując jedynie przywilej zwolnienia z VAT.