Zakup złota inwestycyjnego wiąże się z koniecznością zrozumienia jednostek miary – uncja trojańska (oz t) to podstawowa miara wagi kruszców szlachetnych, która pojawia się w notowaniach giełdowych, przy zakupie monet i sztabek. Nieznajomość przeliczników prowadzi do błędnych wyliczeń wartości inwestycji, dlatego warto poznać dokładne wartości i praktyczne zastosowanie tej jednostki w obrocie złotem.
Uncja trojańska – definicja i wartość
Jedna uncja trojańska (oz t) to dokładnie 31,1034768 grama. Dla celów praktycznych stosuje się zaokrąglenie do 31,10 g lub 31,1 g. To właśnie ta jednostka, a nie gram czy kilogram, stanowi standard w międzynarodowym handlu metalami szlachetnymi.
Nazwa pochodzi od francuskiego miasta Troyes, które w średniowieczu było ważnym centrum handlowym. System miar trojańskich różni się od powszechnie stosowanego systemu avoirdupois (używanego do ważenia większości towarów). Uncja trojańska jest cięższa od uncji avoirdupois – ta druga waży tylko około 28,35 grama.
Wszystkie światowe giełdy metali szlachetnych – LBMA w Londynie, COMEX w Nowym Jorku czy giełda w Szanghaju – notują ceny złota właśnie w uncjach trojańskich za jednostkę.
Podstawowe przeliczniki uncji złota
Znajomość kluczowych przeliczników pozwala szybko oszacować wartość posiadanego kruszcu lub porównać oferty różnych dealerów:
- 1 oz t = 31,1034768 g (pełna wartość)
- 1 oz t = 31,10 g (zaokrąglenie praktyczne)
- 1 g = 0,032151 oz t
- 1 kg = 32,1507 oz t
- 1 oz t = 0,0311035 kg
Przy obliczeniach wartości inwestycji najczęściej wystarczy zapamiętać, że uncja to nieco ponad 31 gramów. Dla precyzyjnych wyliczeń, zwłaszcza przy większych kwotach, warto jednak stosować pełną wartość 31,1034768 g – różnica przy zakupie kilku lub kilkunastu uncji może sięgać dziesiątek złotych.
Przeliczanie ceny za uncję na cenę za gram
Gdy giełdowa cena złota wynosi np. 1900 USD za uncję, cena za gram wynosi: 1900 ÷ 31,1034768 = około 61,09 USD/g. To podstawowe wyliczenie, które pozwala porównać oferty polskich dealerów (często podających ceny w złotych za gram) z notowaniami międzynarodowymi.
Należy pamiętać, że dealerzy stosują marżę handlową, więc rzeczywista cena zakupu będzie wyższa od wyniku tego prostego przeliczenia. Marża w przypadku monet inwestycyjnych wynosi zazwyczaj 3-8% powyżej cenyspot, przy sztabkach bywa niższa.
Najpopularniejsze produkty złote w uncjach
Rynek oferuje monety i sztabki w różnych wagach, ale uncja to absolutny standard – większość transakcji dotyczy właśnie tej wielkości.
Monety inwestycyjne
Klasyczne monety bulionowe to przede wszystkim:
- Krugerrand – 1 oz czystego złota (moneta waży więcej ze względu na dodatek miedzi)
- American Eagle – 1 oz czystego złota (próba 916,7)
- Wiedeński Filharmonik – 1 oz czystego złota (próba 999,9)
- Kanadyjski Liść Klonowy – 1 oz czystego złota (próba 999,9)
Dostępne są też frakcje: 1/2 oz, 1/4 oz, 1/10 oz, a nawet 1/20 oz. Mniejsze nominały mają proporcjonalnie wyższą premię – moneta 1/10 oz kosztuje zwykle nie 10%, a 12-14% ceny całej uncji. To efekt kosztów produkcji, które nie skalują się proporcjonalnie do wagi.
Sztabki złota
Sztabki produkowane przez renomowane mennice (PAMP, Heraeus, Valcambi) występują w wagach: 1 oz, 5 oz, 10 oz, 100 g, 250 g, 500 g, 1 kg. Sztabki uncjowe mają nieco niższą premię niż monety – brak wartości kolekcjonerskiej i numizmatycznej oznacza, że płaci się głównie za czysty kruszec.
Przy większych zakupach opłaca się wybierać większe jednostki – kilogramowa sztabka ma znacznie niższą premię za gram niż dziesięć sztabek po 100 gramów.
Jak liczyć wartość posiadanego złota
Praktyczne obliczenie wartości inwestycji wymaga znajomości aktualnej ceny spot (giełdowej) oraz wagi posiadanego kruszcu.
Przykład 1: Posiadamy 5 monet Krugerrand (każda 1 oz). Aktualna cena złota to 1850 USD/oz. Wartość: 5 × 1850 = 9250 USD. Po przeliczeniu po kursie 4,00 PLN/USD = 37 000 PLN. To wartość teoretyczna – przy sprzedaży dealer zaproponuje niższą cenę (marża odkupu).
Przykład 2: Mamy sztabkę 100 g. Cena złota 1850 USD/oz. Najpierw przeliczamy gramy na uncje: 100 ÷ 31,1034768 = 3,215 oz. Następnie: 3,215 × 1850 = 5948 USD, czyli około 23 792 PLN przy kursie 4,00.
Przy sprzedaży złota dealerzy stosują spread – różnicę między ceną zakupu a sprzedaży. Typowy spread wynosi 2-5%, co oznacza, że dealer odkupi złoto za cenę niższą od aktualnej ceny spot.
Uncja w notowaniach giełdowych
Giełdy metali szlachetnych notują cenę złota w dolarach amerykańskich za uncję trojańską (USD/oz t). To uniwersalny standard, który obowiązuje niezależnie od lokalizacji giełdy.
Cena spot to cena transakcji z natychmiastową dostawą (w praktyce: rozliczenie w ciągu dwóch dni roboczych). To punkt odniesienia dla wszystkich pozostałych transakcji – kontraktów terminowych, opcji, a także cen detalicznych u dealerów.
Notowania zmieniają się w czasie rzeczywistym przez 23 godziny na dobę (rynek zamknięty jest tylko przez godzinę podczas weekendu). Największa płynność przypada na godziny, gdy otwarte są jednocześnie rynki europejskie i amerykańskie.
Różnice między uncją trojańską a innymi jednostkami
Pomyłki w jednostkach mogą kosztować sporo pieniędzy, dlatego warto znać podstawowe różnice.
Uncja trojańska vs uncja avoirdupois: Uncja avoirdupois (oz) to jednostka używana w USA do ważenia większości towarów. Waży 28,35 g – jest więc lżejsza od trojańskiej o prawie 3 gramy. Złoto zawsze mierzy się w uncjach trojańskich.
Uncja vs gram: W Polsce naturalnym odniesieniem jest gram. Przy małych zakupach (pojedyncze monety) różnica wydaje się niewielka, ale przy większych transakcjach precyzyjne przeliczenie ma znaczenie. Kupując 10 uncji po cenie liczonej z błędnym przelicznikiem, można przepłacić kilkaset złotych.
Tola, tael i inne jednostki: W Azji funkcjonują lokalne jednostki – tola w Indiach (11,66 g), tael w Chinach (37,5 g). Przy zakupach w tych regionach należy zwrócić uwagę na jednostkę, w której podana jest waga i cena.
Praktyczne zastosowanie przeliczników
Znajomość przeliczników przydaje się w kilku sytuacjach:
- Porównywanie ofert dealerów – jeden podaje cenę za gram w złotych, drugi za uncję w dolarach. Przeliczenie na wspólny mianownik pokazuje, która oferta jest korzystniejsza.
- Śledzenie wartości portfela – posiadając złoto w różnych formach (monety uncjowe, sztabki gramowe), warto przeliczyć wszystko na jedną jednostkę dla łatwiejszego monitorowania wartości.
- Planowanie zakupów – dysponując określonym budżetem, można szybko obliczyć, ile uncji można nabyć przy aktualnej cenie.
- Rozliczenia podatkowe – przy sprzedaży złota po upływie 6 miesięcy (zwolnienie z PIT) precyzyjne określenie wagi i wartości ma znaczenie dla dokumentacji.
Warto mieć pod ręką prosty kalkulator lub arkusz kalkulacyjny z zapisanymi wzorami. Przy częstych transakcjach oszczędza to czas i eliminuje ryzyko pomyłek w obliczeniach.
Czystość złota a waga w uncjach
Nie każda moneta czy sztabka o wadze 1 oz zawiera pełną uncję czystego złota. Próba złota (fineness) określa, jaka część to czysty kruszec.
Monety takie jak Krugerrand mają próbę 916,7 (22 karaty), co oznacza 91,67% czystego złota. Pozostałe 8,33% to domieszki – zwykle miedź, która zwiększa twardość monety. Mimo to Krugerrand zawiera pełną uncję trojańską czystego złota – moneta jest po prostu cięższa (waży około 33,93 g).
Sztabki i monety takie jak Filharmonik czy Liść Klonowy mają próbę 999,9 (24 karaty) – to praktycznie czyste złoto. Tutaj waga monety odpowiada wadze czystego kruszcu.
Przy porównywaniu ofert należy zawsze sprawdzić, czy podana waga dotyczy czystego złota, czy całego produktu. To szczególnie istotne przy zabytkowych monetach lub biżuterii, gdzie zawartość czystego kruszcu może być znacznie niższa od całkowitej wagi przedmiotu.